6 توصیه به کشاورزان چغندرکار شمال خوزستان(دزفول، شوش و اندیمشک) برای افزایش عیار قند چغندر
یکی از مهمترین اهداف کشاورزان چغندرکار در شمال خوزستان(دزفول، شوش و اندیمشک)، افزایش عیار چغندرقند در کنار افزایش تناژ محصول است. این ویژگی کیفی از زمان کاشت تا برداشت تحت تاثیر عوامل مختلفی مانند شرایط محیطی، رقم، تغذیه، آبیاری و نحوه برداشت قرار دارد.
برخی از این عوامل قابل مدیریت هستند و در صورت مدیریت نادرست، افت عیار قند میتواند بهصورت معنیداری سود نهایی کشاورز را کاهش دهد؛ حتی اگر عملکرد وزنی مزرعه بالا باشد.
عیار چغندرقند چیست؟
درصد قند موجود در ریشه چغندر که عمدتاً بهصورت ساکارز ذخیره میشود، با عنوان عیار قند چغندر شناخته میشود. این شاخص یکی از مهمترین معیارهای کیفی در تحویل چغندر به کارخانههای قند است.
هرچه عیار قند بالاتر باشد:
- کیفیت محصول بهتر است
- ضریب استحصال قند افزایش مییابد
- سودآوری کشاورز بیشتر خواهد بود
بهطور معمول، عیار قند چغندر در ایران بین 15 تا 20 درصد متغیر است، هرچند در شرایط مدیریتی مناسب، مقادیر بالاتر یا در شرایط نامطلوب، مقادیر پایینتر نیز گزارش شده است.
عوامل موثر بر عیار قند چغندر
تمامی اقدامات زراعی از کاشت تا برداشت، بهطور مستقیم یا غیرمستقیم بر عیار قند اثرگذارند. مهمترین این عوامل عبارتاند از:
- نوع رقم
- تراکم مناسب کاشت
- سلامت و سطح برگ مناسب
- آفات و بیماریها
- کوددهی
- آبیاری
- نحوه و زمان برداشت
- تاریخ کاشت و برداشت
در ادامه، مهمترین عوامل قابل مدیریت برای کشاورزان شمال خوزستان بررسی میشود.
تمامی عوامل و اقداماتی که از زمان کاشت چغندرقند تا برداشت آن انجام میگیرند، بر عملکرد و عیار قند موثر هستند
تاثیر نوع رقم بر عیار قند چغندر
ژنتیک چغندر، نقش تعیینکنندهای در توانایی گیاه برای تجمع قند در ریشه ذخیرهای دارد. امروزه ارقام متنوعی در بازار ایران وجود دارد که از نظر عملکرد و عیار، تفاوتهای قابل توجهی دارند.
توصیه مهم:
برای کاشت، از ارقام مونوژرم با پتانسیل عملکرد و عیار بالا استفاده شود. اگر رقم انتخابی از نظر ژنتیکی توان تولید قند بالایی نداشته باشد، حتی بهترین برنامه کوددهی و آبیاری نیز نمیتواند افت عیار را جبران کند.
تراکم بوته مناسب؛ عامل مشترک افزایش عملکرد و عیار
تراکم نامناسب کاشت یکی از دلایل پنهان افت عیار در بسیاری از مزارع است.
- تراکم بالا: رقابت شدید، ریشههای کوچکتر، کاهش تجمع قند
- تراکم پایین: رشد بیش ازحد ریشه و رقیق شدن قند
در شرایط معمول، حدود 9 تا 10 بوته در مترمربع بهترین تعادل بین عملکرد و عیار قند را ایجاد میکند.
آبیاری؛ فاکتوری کلیدی در تناژ و عیار چغندر قند
برای افزایش تناژ چغندر و عیار بالا ضروری است که در تمام دوره رشد، آبیاری کافی با مدارهای مناسب بسته به منطقه انجام شود.
تصور برخی از کشاورزان این است که با افزایش فاصله زمانی بین نوبت های آبیاری و اعمال تنش میتوانند عیار چغندر را افزایش دهند، اما باید توجه شود که غدهها برای رشد نیاز دارند که آب کافی از خاک دریافت کنند. تنشهای آبی باعث کاهش شدید عملکرد خواهد شد. این موضوع در منطقه شمال خوزستان(دزفول، شوش و اندیمشک) و با توجه به شرایط آب و هوایی خاص خود دارای اهمیت بیشتری است.
باید توجه شود که غدهها برای رشد نیاز دارند که آب کافی از خاک دریافت کنند. تنشهای آبی باعث کاهش شدید عملکرد خواهد شد.
نکته علمی
با افزایش فاصله آبیاری، گیاه دچار تنش رطوبتی میشود و برای کاهش تعرق، روزنههای برگ بسته میشوند. این فرآیند باعث کاهش فتوسنتز و در نهایت کاهش تولید و ذخیره ساکارز در ریشه میشود.
قطع آبیاری باید زمانی انجام شود که غده به حداکثر وزن و رسیدگی فیزیولوژیک رسیده باشد. قطع زودهنگام یا فاصله طولانی تا برداشت، باعث افت شدید عملکرد قند و مشکلات برداشت خواهد شد.
تاثیر کوددهی بر عیار چغندر قند
کوددهی اصولی یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت عیار قند است. همه عناصر غذایی نقش دارند، اما پتاسیم در این میان اهمیت ویژهای دارد.
مصرف بیش از حد نیتروژن؛ دشمن پنهان عیار قند
نیتروژن برای توسعه سطح برگ در مراحل اولیه رشد ضروری است، اما مصرف دیرهنگام یا بیشازحد آن، باعث:
- افزایش رشد رویشی
- کاهش انتقال مواد قندی به ریشه
- افت عیار قند
بنابراین بخش عمده کود نیتروژنه باید قبل از شروع حجیم شدن غده مصرف شود.
پتاسیم؛ عنصر کلیدی در افزایش عیار و تناژ
پتاسیم نقش مستقیم در انتقال ساکارز از برگ به ریشه ذخیرهای دارد. کمبود این عنصر، باعث کاهش معنیدار عیار قند میشود.
در مرحله رشد غده، مصرف کودهای پتاسیمی با حلالیت بالا مانند سولفات پتاسیم پودری (سولوپتاس) بهصورت کودآبیاری توصیه میشود.
سوالات رایج کشاورزان در مورد کوددهی پتاسیم به چغندر قند
در این بخش به چند سوال رایج کشاورزان در این زمینه پاسخ میدهیم:
- برای بالا بردن عیار چغندر قند کودهای پتاسیمی را در چند مرحله مصرف کنم؟
در مرحله بزرگ شدن غده، مصرف دورهای هر 10 تا 15 روز یکبار همراه آبیاری توصیه میشود.
- در مراحل بزرگ شدن غده از چه نوع پتاسیمی استفاده کنم؟
در این مراحل، کودهای پتاسیمی که حلالیت و درصد بالایی دارند مثل سولفات پتاسیم پودری (سولوپتاس) بهترین گزینه هستند. این کودها معمولا با عنوان کودهای پتاس بالا نیز شناخته میشوند.
سیلیکات پتاسیم گزینه مناسب برای افزایش عیار چغندر قند
سیلیکات پتاسیم یکی از مؤثرترین کودها برای افزایش عیار قند است. این کود:
- انتقال مواد قندی از برگ به ریشه را تسریع میکند
- مقاومت گیاه به تنشها و بیماریهای ریشه را افزایش میدهد
محلولپاشی برگی در دوره رشد غده و کودآبیاری در کل فصل، بیشترین اثر را دارد.
سیلیکات پتاسیم یکی از ایدهآلترین کودهایی است که میتواند میزان عیار چغندر را بصورت معنیداری افزایش دهد.
زمان استفاده از انواع مختلف کود با توجه به مراحل مختلف رشد چغندرقند
سرزنی صحیح در زمان برداشت، عامل مهم در تعیین میزان عیار چغندر
موضوع مهمی که برخی از کشاورزان عزیز از آن غافل هستند، سرزنی صحیح در زمان برداشت است که این موضوع تاثیر زیادی روی عیار و ناخالصی چغندر قند دارد.
قبل از اینکه وارد این مبحث شویم، توصیه میشود که به ساختار چغندر و میزان توزیع مواد قندی در بخشهای مختلف توجه کنید.
چغندر قند بطورکلی از 4 بخش سر، طوقه، ریشه و دم تشکیل شده که میزان قند و ناخالصی در هرکدام از این بخشها متفاوت است.
قسمت سر و طوقه کیفیت مناسبی نداشته و بیشترین ناخالصی و کمترین عیار قند (حدود 8-7 درصد) را دارند. کمترین ناخالصی و بیشترین میزان عیارقند در بخش ریشه ذخیرهای و دم متمرکز است.
با توجه به نحوه توزیع عیار و ناخالصیها در قسمتهای مختلف چغندر، با سرزنی صحیح، قسمتی از چغندر که کمترین عیار قند و بیشترین مقدار ناخالصیها را دارد، از ریشه حذف شده و باقی قسمتها دارای بیشترین خلوص و عیار قند خواهند بود.
براساس مشاهدات میدانی و تحقیقات، اگر سرزنی چغندر انجام نشود و فقط دمبرگها حذف شوند، چغندر ناخالصی زیادی خواهد داشت. از طرفی اگر سرزنی بیش ازحد و یا بصورت اٌریب انجام شود، بخش زیادی از عملکرد قند از دست خواهد رفت.
قطع طوقه باعث افزایش حدود یک واحد عیار چغندر قند و افزایش ضریب قند قابل استحصال میشود.
توجه به زمان کاشت و برداشت
تاریخهای کاشت و برداشت باید طوری تنظیم شود که در زمان برداشت، غدهها بطورکامل رسیده باشند. برداشت زودتر و یا دیرتر از موعد باعث کاهش درصد عیار میشود.
بعضی کشاورزان عزیز به دلایل مختلف کاشت را با تاخیر انجام داده و در مواردی مانند نگرانی از نامساعد شدن هوا در پائیز زودتر از موعد اقدام به برداشت میکنند. در این شرایط غدهها بطور کامل نرسیده و سطح عیار قند پایین خواهد بود.
نکته پایانی
علاوه بر مواردی که در بالا به آنها اشاره شد، عوامل دیگری مانند علفهای هرز، آفات و بیماریها نیز بر عملکرد و عیار قند تأثیر دارند و کنترل آنها باید با نظر متخصص انجام شود. مدیریت صحیح این عوامل، مکمل توصیههای ذکرشده برای افزایش عیار چغندر قند در شمال خوزستان است.
منبع
وب سایت آگرویار
